Muhasebe Açısından Zayi Olan Mallar

03 Kasım 2013 by

Muhasebe Açısından Zayi Olan Mallar

Zayi Mal Nedir?

İşletme stoklarında bulunan malların bazen zayi olabildiğini hepimiz biliyoruz herhalde. Bu durumda muhasebeci olarak ne yapmak gerekiyor ? Bu yazıda bu konuyu incelemeye çalışacağım.

Önce zayi olmak nedir ona bakalım, Türk Dil Kurumu’nun sitesinde güncel Türkçe sözlüğünde “zayi” kelimesini aradığınızda şu anlamlara geldiğini görüyorsunuz;

1- İsim olarak ; kaybolma, yitme.

2- Sıfat olarak ; kayıp, yok olmuş, elden çıkmış, mahvolmuş, işe yaramayan, yararsız boş.

Bu anlamlardan şu anlaşılıyor, zayi olan mal fiziki olarak yok olmuş demektir.

Zayi kelimesi anlamı üzerinde neden bu kadar duruyorum, Vergi Usul Kanunu (VUK) 278 nci maddesinde yer alan “Kıymeti Düşen Mallar” arasındaki farkı açıklayabilmek için.

VUk 278 nci maddede yangın, deprem ve su basması gibi afetler yüzünden ya da bozulma, çürüme, kırılma, çatlama, paslanma gibi nedenlerle kıymet kaybına uğrayan emtiadan bahsedilmekte ve bunların emsal bedeli ile değerleneceği ifade edilmektedir.

VUK 278 nci madde şöyle ;

Kıymeti Düşen Mallar Madde 278- Yangın, deprem ve su basması gibi afetler yüzünden veyahut bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi haller neticesinde iktisadi kıymetlerinde önemli bir azalış vaki olan emtia ile maliyetlerin hesaplanması mutad olmıyan hurdalar ve döküntüler, üstüpü, deşe ve ıskartalar emsal bedeli ile değerlenir.”

Buraya kadar şunu anlıyoruz zayi olan mal yok olmuştur, kıymeti düşen mal ise değer kaybına uğramıştır.

Yani bir malın zayi olması ile değer kaybına uğraması ayni şey demek değildir.

Çalınan mallar zayi olur

Çalınan mallar zayi olur

Örnek verecek olursak bir malın çalınması, yanması, sel sularına kapılması, deprem nedeniyle toprak altında kalması ve benzeri sebeplerle yok olması, kaybolması, yitmesi, bir kaza nedeniyle işe yaramaz hale gelmesi o malın zayi olduğunu göstermektedir.

Fakat fiziken yok olmayan ancak bazı nedenlerle değeri düşen hatta sıfır olan, satılamayacak hale gelen malları zayi mal olarak değerlendirmek yanlış olacaktır. Bunları kıymeti düşen mallar olarak değerlendirmek gerekecektir.

Zayi olma iki şekilde olabilmektedir;

A) Sel, deprem, yangın gibi afetler ile zayi olma,

B) Çalınma, kaybolma, kaza gibi nedenlerle zayi olma.

Bu ayırımı neden yapıyorum? Çünkü bu ayırım zayi olan malın katma değer vergisinin indirilebilmesi ve muhasebe açısından giderleştirilebilmesi için önemli.

Zayi Olan Malın KDV’si İndirilebilir mi?

Zayi olan malın katma değer vergisi ne olacak ? Bu soruya cevabı Katma Değer Vergisi (KDV) 30 ncu maddesi vermekte.

KDV 30 ncu maddede indirilemeyecek katma değer vergisi maddeler halinde sayılmakta.

30 ncu maddenin c fıkrasına göre;

Deprem, sel felaketi ve Maliye Bakanlığının yangın sebebiyle mücbir sebep ilân ettiği yerlerdeki yangın sonucu zayi olanlar hariç olmak üzere, zayi olan mallara ait katma değer vergisi,” indirilemez.

Görüldüğü gibi bir mal ancak deprem, sel felaketi ve Maliye Bakanlığı’nın yangın sebebiyle mücbir sebep ilân ettiği yerlerdeki yangın sonucu zayi olursa katma değer vergisi indirilebilir. Bu durumların dışında zayi olan malların katma değer vergisinin indirilmesi mümkün değildir.

Bir başka ifadeyle çalınma, kaza ya da kaybolma nedeniyle zayi olan malların katma değer vergisi indirilemez.

Zayi Olan Mal Nasıl Giderleştirilebilir?

Hemen şunu söyleyeyim, bir malın zayi olma şekli giderleştirebilme ya da gider yazamama durumunu göstermektedir.

Çalınma, kaybolma şeklinde zayi olan malların gider ya da zarar yazılması mümkün değil, çalınma ve kaybolma haricinde zayi olan mallar için karşılık ayırarak muhasebede giderleştirilmesi mümkün.

Vergi Usul Kanunu 288 nci maddeye uygun olarak karşılık ayrılarak giderleştirilebilir.

Vergi Usul Kanunu 288 nci madde şöyle ;

Karşılıklar Madde 288- Hasıl olan veya husulü beklenen fakat miktarı katiyetle kestirilmeyen ve teşebbüs için bir borç mahiyetini arz eden belli bazı zararları karşılamak maksadiyle hesaben ayrılan meblağlara karşılık denir. Karşılıklar mukayyet değerleriyle pasifleştirilmek suretiyle değerlenir. Amortisman kayıtları hakkındaki özel hükümler mahfuzdur.”

Zayi Olan Ürünlerin Giderleştirilmesi

Burada yeri gelmişken Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından zayi olan ürünlerin giderleştirilmesi hakkında verilmiş bir özelgeden bahsetmek istiyorum.

Özelgenin tarihi 27/08/2012, sayısı B.07.1.GİB.4.41.15.02-105[VUK 278-2012/11]-196, başlığı Zayi olan ürünlerin giderleştirilmesi hk.

Ticari araç kazasında zayi olan mallar

Ticari araç kazasında zayi olan mallar

Özelgede, şirket aracı ile yapılan kazada zayi olan mallara ait yüklenilmiş katma değer vergisinin indirilemeyeceği, kazanın meydana geldiği döneme ilişkin verilecek katma değer vergisi beyannamesinde “İlave Edilecek KDV” satırına yazılarak düzeltilmesi ve bu verginin gelir ve kurumlar vergisi yönünden gider veya maliyet olarak dikkate alınması ifade ediliyor.

Yine kaza sonucu zayi olan malların Vergi Usul Kanunu 267 nci maddeye göre takdir komisyonunca takdir edilen emsal bedeli ile değerlenmesi, bu bedel ile kayıtlı değeri arasındaki farkın kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınmasının mümkün olduğu belirtiliyor.

Ayrıca zayi olan mallar için sigortadan bir tazminat alınması halinde, alınan tazminat ile zayi olan malın net defter değeri arasındaki müspet farkın gelir hesaplarına alınması gerektiği ifade ediliyor.

Sigorta tazminatı konusuyla ilgili Vergi Usul Kanunu 330 ncu madde şöyle ;

Emtia Sigorta Tazminatı Madde 330- Emtia ve zirai mahsul ve hayvan kıymetlerinde vukua gelen zayiat dolayısiyle alınan sigorta tazminatları bunların değerlerinden fazla olursa bu fazlalık kara alınır.

İşletme hesabı esasında tutulan defterde bu tazminat hasılat kaydedilir.

Zayi Olan Malların Muhasebeleştirilmesi

Muhasebe kayıtlarını karşılık ayırarak giderleştirme ve gider yazamama olmak üzere ayrı ayrı göstereceğim.

1- Zayi olan mal için karşılık ayırarak muhasebeleştirilmesi ;

Çalınma, kaybolma, kaza gibi nedenler dışında örneğin deprem nedeniyle zayi olan ₺ 5.000 tutarında bir ticari malın emsal değerinin sıfır olarak belirlendiğini varsayalım.

İlk kayıt bu malı ticari stoklardan çıkarmak olacaktır ;

———————————————– …/…/….———————————————-

157 DİĞER STOKLAR……………..5.000,00

……………………………………………………. 153 TİCARİ MALLAR……5.000,00

Zayi olan malın diğer stoklara alınması.

—————————————– / —————————————-

 

İkinci kayıt bu mal için karşılık ayırmak olacak ;

—————————————– …/ …/….—————————————

654. KARŞILIK GİDERLERİ…….5.000,00

…………………. 158 STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI….5.000,00

Zayi olan mal için karşılık ayrılması.

—————————————— / —————————————–

 

Zayi olan malın giderleştirilmesi için muhasebe kaydı ;

————————————— …/…./….—————————————-

690. DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI……5,000,00

…………………………………………. 654. KARŞILIK GİDERLERİ…….5.000,00

Zayi olan malın zarar kaydedilmesi.

————————————– / ———————————————–

 

isletmelerde zayi olan malların muhasebesi

isletmelerde zayi olan malların muhasebesi

 

2- Çalınma veya kaybolma nedenleriyle zayi olan bir ticari malın kanunen kabul edilmeyen gider olarak muhasebeleştirilmesi ;

 

Çalınma ya da kaybolma nedeniyle zayi olan mal için karşılık ayırarak giderleştirilemez.

Çalınan ₺ 5.000,00 tutarında ve % 18 KDV’li bir ticari malın muhasebe kayıtları şöyle olacaktır;

Önce malın KDV dahil stoklara alınmasını muhasebe kaydını yapalım ;

——————————————– …/…/…..———————————————

153 TİCARİ MALLAR……………………………………….5.000,00

191 İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ……..900.00

……………………………………………. 320. SATICILAR…………………5.900,00

Malın satın alınması.

————————————— / —————————————

 

Çalınarak zayi olan malın stoklardan çıkarılması ;

————————————- …/ …/….—————————————-

689. DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR…….5,900,00

…………………………………………153 TİCARİ MALLAR……………..5.000,00

……………………………………… 391. HESAPLANAN KDV…………….900,00

Kanunen kabul edilmeyen gider haline getirilen ticari mal ve ilave edilecek

KDV olarak beyan edilecek KDV tutarı.

————————————— / ———————————————-

Bir yazının da sonuna geldik, bu yazı ile özellikle çalınma ve kaybolma şeklinde zayi olan bir malın nasıl muhasebeleştirileceği, alımında indirilmiş katma değer vergisinin zayi olma döneminde KDV beyannamesinde ilave edilecek kdv olarak düzeltilmesi gerektiği hususlarını vurgulamak istedim.

Umarım muhasebeci arkadaşlarım için faydalı olmuştur.

Yorumlarınızı aşağıdaki yorum bölümünden yapabilirsiniz.

VOLKAN KARA

S. M. Mali Müşavir

Volkan Kara

Volkan Kara

Giresun'da doğdu. İlk ve orta öğrenimini burada tamamladı. Yüksek öğrenimi İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi'nde yaptı, yine Akademi'ye bağlı Muhasebe Enstitüsü'nde "Lisansüstü Muhasebe Uzmanlığı" eğitimi aldı. 25 yıldan fazla sanayii şirketlerinde Muhasebe ve Mali İşler Yöneticiliği yaptı. Çeşitli eğitim sertifikaları yanında, mesleğinin gerektirdiği S. M. Mali Müşavir ruhsatı bulunmaktadır.

More Posts


Şimdi üye olun!

Ücretsiz e-kitabınızı alın...  Name: Email: 40 subscribers Bilgilerinizin güvenliğine saygılıyız. Email Marketingby GetResponse
Muhasebeci_Yorumluyor_QR-Code

1 Comment

  1. baz kepoğlu

    teşekkürler…

Bir Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>


Şimdi üye olun!

Ücretsiz e-kitabınızı alın...  Name: Email: 40 subscribers Bilgilerinizin güvenliğine saygılıyız. Email Marketingby GetResponse
Önceki yazıyı okuyun:
Maliyetlerde finansman giderleri
Maliyetlerde Finansman Giderleri

Maliyetler İle Finan...

Kapat